‘Werken in een ruimte waar diepe emoties en gevoelens mogen zijn’
Ze is 68, maar ze denkt er nog geen moment aan om te stoppen met haar praktijk. Want Ilona Göttges geniet nog zo ontzettend van het vak. Wat het voor haar zo enorm de moeite waard en zo verrijkend maakt, is dat je met mensen de diepte in gaat, vertelt ze in een interview met Marianne Verhoeff. “Je komt in een ruimte met elkaar waar diepe emoties en gevoelens mogen zijn, die worden in contact gebracht.”
Na wat heen en weer geapp over het online videobelprogramma verschijnt Ilona in beeld. We kennen elkaar niet. Wat me meteen opvalt is een enorm vrolijke, open blik. Ze heeft zin in het interview. Ilona is 68 jaar, heeft praktijk in Amsterdam, is regelmatig in Italië waar ze een huis heeft en komt oorspronkelijk uit Duitsland. De liefde bracht haar naar Nederland.
Haar eerste opleidingen waren natuurgeneeskunde, massagetherapie en astrologie. Dat was in het begin van de negentiger jaren. In die periode gaf ze ook zwangerschapsbegeleiding. Wat al snel voelbaar werd: “Ik wilde de diepte in. Ik zocht naar een meer psychotherapeutische benadering.”
Dat vond ze in de bio-releaseopleidingen van het Nederlands Instituut voor Biodynamische Psychologie (NIB). Ze besloot om de biodynamische opleiding te doen. Ilona zegt met een stralend gezicht: “Daar heb ik nooit één seconde spijt van gehad.’” En ze vervolgt: ‘Vanuit de kennis over trauma en het zenuwstelsel weten we ook veel meer over de rol van de darmen (de ‘buikhersenen’). De grondlegger van de biodynamische therapie, Gerda Boyesen, was haar tijd daarmee ver vooruit. Proefondervindelijk kwam Gerda tot het inzicht dat de darmen niet alleen tot taak hebben om voedsel te verteren, maar ook om spanningsresten af te voeren en emoties te verteren.”
Ilona is net terug uit Italië en ze is blij dat ze haar cliënten weer ziet. Ze vertelt in één beweging door: “De meest vormende tijd voor mijn ontwikkeling als therapeut was de periode dat ik assisteerde in Keulen bij Renate Abel. Dat waren weken waarin gewerkt werd rondom geboortetrauma. Het waren intensieve weken. Met drie assistenten begeleidden wij de geboortes van de deelnemers. Dat was geweldig werk en er waren wonderlijke processen. Het was leerzaam om elkaar te zien werken, om de teambesprekingen te hebben. Dat heeft mijn professionaliteit een grote boost gegeven.”
Haar drijfveer voor het therapeutschap ligt in haar eigen jeugd. Ze groeide op in het naoorlogse Duitsland. De generatie van haar ouders overleefde door het gevoel af te sluiten. “Ze hebben hun best gedaan. Ik weet dat ze van ons hielden, maar dat voelde ik toen niet. Dat heeft impact gehad. Al in mijn schooltijd had ik depressieve perioden.”
In die tijd heerste nog het idee dat je ook een endogene depressie kon hebben, een depressie zonder een duidelijk aanwijsbare reden. Ilona geeft aan: “Dat was voor mij een motivatie om er mee te willen werken. Maar wel vanuit de opvatting dat depressie áltijd een reden heeft. Ik ben op zoek gegaan naar een natuurlijke manier om met depressie te werken.”
“Verder heeft mijn jeugd zeker geleid tot mijn fascinatie voor het transpersoonlijke in de therapie. En met het besef dat psychische klachten niet alleen te zien zijn als individuele problemen, maar in samenhang met vragen rondom identiteit, zingeving en innerlijke ontwikkeling. In mijn verdere ontwikkeling is daar als vanzelf de altijd aanwezige belangstelling voor de samenhang tussen lichaam en geest bijgekomen.” Een aantal keren tijdens ons interview zegt ze ook: “Ik werk lichaamsgericht. Daarin wordt verbinding voelbaar. Daarin kom je op een ander terrein met meer gevoel; met meer liefde. Dat is niet te bereiken met alleen gesprekken.”
Vrouwenbeweging
Voor de liefde is ze in Nederland komen wonen. Daar stapte ze vanuit haar studie pedagodiek in Duitsland over naar de studie andragogiek in Groningen. In die periode was ze ook politiek actief, in het bijzonder in de vrouwenbeweging. Die betrokkenheid heeft haar werk als therapeut beïnvloed. Ze werkt voornamelijk met vrouwen en voor bijna tachtig procent van haar cliënten is of was er sprake van geweld en grensoverschrijding. De maatschappelijke context is eveneens van invloed. Daarin benoemt Ilona ook de actualiteit: “Ik ben blij dat er eindelijk meer aandacht is voor femicide. Verschrikkelijk dat dit zo vaak voorkomt en dat vrouwen zich op zoveel plekken niet veilig voelen; niet veilig zijn. Daar is nog veel werk te doen.”
Wat ze als zwaar ervaart in ons vak is dat ze sommige cliënten niet de frequentie kan bieden die zij nodig hebben. “Dat heeft domweg te maken met dat mensen het grotendeels zelf moeten betalen. Zij zouden gezien hun geschiedenis van misbruik, geweld, angst en de manier van opgroeien wekelijkse sessies nodig hebben. Voor deze cliënten is het zo hard werken om in een ‘normale’ modus te kunnen blijven. Daar niet wat meer ondersteuning kunnen bieden ervaar ik als zwaar.”
‘Het is essentieel om contact
met collega’s te blijven zoeken’
Voor net afgestudeerde therapeuten houdt Ilona een gloedvol pleidooi voor het belang van intervisie en supervisie voor de ontwikkeling als therapeut. “Je hebt de opleiding gedaan, een intense tijd met je jaargenoten, dan is dat afgelopen en begin je met jouw praktijk. Daar zit je dan alleen. Dan is het zo essentieel om verbinding met collega’s te blijven zoeken. Ik doe dat zelf nog steeds: af en toe van gedachten wisselen met een biodynamische collega voelt voor mij als noodzakelijke zelfzorg.”
Ilona benoemt een aantal wezenlijke facetten van ons vak, van het therapeutische proces, en ze benadrukt hoe dat verschilt van het gewone, dagelijkse maatschappelijke verkeer. ‘Wat je als therapeut te ontwikkelen hebt is dat je containment kunt geven, een bedding voor het proces van jouw cliënt. Dat er ruimte en tijd is voor dat wat zich aandient. Dat vraagt als therapeut tijd en persoonlijke ontwikkeling om daarin te groeien. Dat betekent niet dat alles perfect moet gaan. Integendeel. Soms zit je er als therapeut net naast. Het gaat dan om het onderzoek samen. Sterker nog: het blijkt dat als er iets misgaat in de relatie en je kunt dat herstellen, dan is dat zeer waardevol. Het is voor een cliënt leerzaam om te ervaren hoe een relatie hersteld kan worden. Dat is iets dat we vaak niet geleerd hebben.”
Grasspriet
“Verder gun ik ons therapeuten en dus zeker de beginnende therapeuten het transcendente perspectief. Het vertrouwen dat je samen gedragen wordt door iets groters, dat er gebeurt wat er gebeuren moet. Ik denk daarbij aan de Talmoed: iedere grasspriet heeft een engel die de grasspriet aanmoedigt om te groeien. De uitspraak wordt uitgelegd als een metafoor voor het feit dat alles in de wereld, hoe klein of onbeduidend ook, gedragen en aangemoedigd wordt door iets groters.” (*)
Ilona vervolgt: “Je wordt niet voor niets therapeut. Vaak is de primaire drijfveer dat we iets goed willen maken, uit onze jeugd, uit onze geschiedenis. Maar je kunt niet alles goedmaken. De verantwoordelijkheid voor het leven van jouw cliënt ligt bij jouw cliënt. Je kan het niet oplossen.”
Haar motivatie behouden is gemakkelijk, zegt ze. “Mijn kwaliteit is dat ik super leergierig ben. Elk jaar doe ik minstens twee nieuwe dingen. Dat kan een opleiding zijn in het vakgebied, maar ook iets heel anders op creatief gebied. Dat houdt me wakker.” Wat ze ook inspirerend vindt is de EAP, de Europese tak van de lichaamsgerichte therapie. “Die organiseren congressen waar therapeuten uit verschillende Europese landen bij elkaar komen. “Elkaar daar ontmoeten en je te realiseren dat in al die landen lichaamsgerichte therapeuten aan het werk zijn. Dat is inspirerend.”
Ervaring doorgeven
Zelf blijft ze in ontwikkeling. Sinds vorig jaar geeft ze een nascholing voor therapeuten rondom zwangerschap en geboorte. Dat wordt via het NIB aangeboden. “Ik kon zo voelen dat dit het moment is. Ik heb hier zoveel ervaring in. Dat wil ik doorgeven. En natuurlijk vanuit de lichaamsgerichte benadering.”
“Wat het vak nog steeds zo enorm de moeite waard maakt, wat het zo verrijkend maakt, is dat je met mensen de diepte in gaat. Je komt in een ruimte met elkaar waar diepe emoties en gevoelens mogen zijn, die worden in contact gebracht. Van binnenuit voelen geeft zo’n ander perspectief. Dat is een ruimte waar ik zelf ook graag verblijf, contact mee heb. Dat is contact op een dieper niveau. Dat maakt het ook moeilijk om te stoppen. Ik ken zelf ook het gevoel van hier niet thuishoren, dat gemis, die verlatenheid. In die ruimte samen verandert dat. Dat voedt mij ook. Evenals de verhalen van mijn cliënten; de nieuwsgierigheid naar hun levens en hoe je dat doet: leven.” Waarna ze met een prachtige openheid afsluit: “Soms vond ik dat cliënten dingen in hun leven beter aanpakten. Dat gaf mij dan weer een beeld van hoe het leven kan zijn.”
Marianne Verhoeff
Dit interview is gepubliceerd is door de beroepsvereniging VIT.
(*) Dat is dan toch weer leuk aan AI. Die zegt over deze uitspraak onder andere: De bekende uitspraak “Elke grasspriet heeft een engel die eroverheen buigt en fluistert: ‘Groei, groei'” wordt vaak toegeschreven aan de Talmoed, maar dit is niet geheel accuraat. Het komt uit een verzameling Rabbijnse teksten.
“Voor mijn zelfzorg neem ik af en toe een massage, liefst biodynamisch ;-), inspirerende bijscholingen waar ik helemaal tot mezelf kom zijn ook een deel van mijn zelfzorg. En sinds corona heb ik een moestuin. Eerst in Amsterdam en nu in Italië, daar laad ik ook van op. Bovendien heb ik de ontzettende mazzel dat er bij mijn vakantiewoning een gedeeld zwembad is, daar begin ik de ochtend met zwemmen, wat me erg goed doet. En natuurlijk contact met de lieve mensen om me heen, en af en toe van gedachten wisselen met een Biodynamische collega.”
Ilona’s inspiratiebronnen:
Trainingen in Transpersoonlijke Psychologie bij Atum O’Kane. (www.atumokane.com)
Liz Koch, Kernbewustzijn. Transformatie door beweging. Ontdek intuïtief hoe je lichaam het liefst wil bewegen om blokkades en aandoeningen te kunnen oplossen.
Matthew Appleton is grondlegger van de Conscious Embodiment Trainings; gericht op pre en perinataal bewustzijn. Op de site staan ook een aantal interessante filmpjes. (https://conscious-embodiment.co.uk/)
Nascholing
Ilona geeft een nascholing voor therapeuten rondom zwangerschap en geboorte. Trainingen en losse workshops via het NIB: https://biodynamiek.nl/geboorte-trauma-training.